Categorieën van stoffen op de WADA-lijst
Elke wedstrijdsporter valt eronder, maar weinigen kennen de opbouw: de lijst van verboden stoffen en methoden van het WADA. De redactie legt uit welke categorieën er zijn, wanneer ze gelden en hoe u er als sporter verstandig mee omgaat.
Wat is de WADA-lijst?
De lijst van verboden stoffen en methoden, kortweg de WADA-lijst, is het hart van het internationale antidopingsysteem. Het World Anti-Doping Agency stelt de lijst jaarlijks vast; de nieuwe versie wordt in het najaar gepubliceerd en geldt vanaf 1 januari. Alle sportorganisaties die de Wereld Anti-Doping Code hebben aanvaard, waaronder NOC*NSF en de Nederlandse sportbonden, zijn eraan gebonden.
Een stof of methode komt op de lijst als zij aan twee van de drie criteria voldoet: ze kan de prestatie verbeteren, ze vormt een (potentieel) gezondheidsrisico, of ze is in strijd met de geest van de sport. Een stof die ook het maskeren van ander gebruik mogelijk maakt, kan eveneens worden opgenomen.
In Nederland is de Dopingautoriteit verantwoordelijk voor controles, voorlichting en het verlenen van dispensaties voor nationale sporters. Zij werkt met het Nationaal Dopingreglement, dat aansluit op de Code.
De lijst kan op het eerste gezicht onoverzichtelijk lijken. In werkelijkheid heeft ze een duidelijke structuur met categorieën. Wie die structuur kent, begrijpt veel beter waarom een bepaald middel wel of niet is toegestaan.
De structuur: altijd, binnen wedstrijd, specifieke sporten
De lijst is opgedeeld in drie hoofdgroepen. Een deel is altijd verboden, zowel binnen als buiten wedstrijden. Een ander deel is alleen binnen wedstrijden verboden. En een kleine groep is alleen in bepaalde sporten verboden.
| Code | Categorie | Wanneer verboden |
|---|---|---|
| S0 | Niet-goedgekeurde stoffen | Altijd |
| S1 | Anabole middelen | Altijd |
| S2 | Peptidehormonen, groeifactoren en verwante stoffen | Altijd |
| S3 | Bèta-2-agonisten | Altijd |
| S4 | Hormoon- en metabole modulatoren | Altijd |
| S5 | Diuretica en maskerende middelen | Altijd |
| M1–M3 | Manipulatie van bloed, chemische/fysieke manipulatie, gen- en celdoping | Altijd |
| S6 | Stimulantia | Binnen wedstrijd |
| S7 | Narcotica | Binnen wedstrijd |
| S8 | Cannabinoïden | Binnen wedstrijd |
| S9 | Glucocorticoïden | Binnen wedstrijd |
| P1 | Bètablokkers | In bepaalde sporten |
“Binnen wedstrijd” heeft een specifieke definitie in de Code: in principe de periode vanaf 23.59 uur op de dag vóór een wedstrijd tot het einde van die wedstrijd en de bijbehorende monsterafname.
Belangrijk: als een stof die alleen binnen wedstrijden verboden is, buiten de wedstrijd is gebruikt maar nog in het monster zit bij een wedstrijdcontrole, kan dat alsnog een overtreding opleveren.
Altijd verboden: S0 tot en met S5 en M1–M3
S0 is een vangnetcategorie voor stoffen die nergens ter wereld als geneesmiddel zijn goedgekeurd, zoals experimentele middelen en designer drugs. Veel SARM’s die niet onder S1 vallen, kunnen hier terechtkomen.
S1 omvat anabole androgene steroïden, zowel lichaamseigen (zoals testosteron) als synthetische, en andere anabole middelen zoals SARM’s en clenbuterol. S2 bevat onder meer EPO, groeihormoon, IGF-1, gonadotrofines bij mannen en verschillende peptiden. S3 betreft bèta-2-agonisten; enkele inhalatiemiddelen tegen astma zijn binnen bepaalde grenzen toegestaan.
S4 bevat onder andere aromataseremmers, anti-oestrogenen, myostatineremmers, insuline en meldonium. S5 omvat diuretica en maskerende middelen, die verboden zijn omdat ze andere stoffen kunnen verbergen of snel gewichtsverlies veroorzaken.
De methoden M1 tot en met M3 verbieden onder meer bloedtransfusies, het manipuleren van monsters, grote intraveneuze infusies boven een vastgestelde grens en gen- of celdoping.
Binnen wedstrijd en in specifieke sporten
Binnen wedstrijden komen daar vier groepen bij. S6 stimulantia omvat middelen als amfetamine, cocaïne, efedrine boven een grenswaarde en methylhexaanamine (DMAA). Cafeïne staat niet op de lijst maar wel in het monitoringprogramma. S7 narcotica betreft sterke opioïde pijnstillers; sinds 2024 hoort daar ook tramadol bij.
S8 omvat cannabinoïden, met een uitzondering voor cannabidiol (CBD). Let op: CBD-producten kunnen THC bevatten. S9 glucocorticoïden zijn binnen wedstrijden verboden bij orale, rectale en injecteerbare toediening; andere toedieningsvormen zoals inhalatie en huidcrème zijn toegestaan.
P1 bètablokkers zijn alleen verboden in sporten waar een rustige hand belangrijk is, zoals boogschieten, schieten, golf en enkele andere disciplines. De lijst vermeldt per sport of het verbod alleen binnen of ook buiten wedstrijden geldt.
Daarnaast kent de lijst het begrip “gespecificeerde stoffen”. Dat zijn stoffen waarbij een overtreding vaker een andere verklaring dan prestatiebevordering kan hebben. Ze blijven verboden, maar de sanctie kan flexibeler worden bepaald. Ook “substances of abuse”, zoals cocaïne en THC, kennen bij aantoonbaar gebruik buiten de wedstrijd en zonder prestatiedoel een kortere schorsing.
Strikte aansprakelijkheid en praktische tips
In het antidopingrecht geldt het principe van strikte aansprakelijkheid. Een sporter is verantwoordelijk voor alles wat in zijn of haar lichaam wordt aangetroffen, ongeacht de manier waarop het daar is gekomen. Een besmet supplement is daarom geen automatische verdediging.
Onderzoek van Geyer en collega’s liet al in 2004 zien dat een deel van de onderzochte supplementen niet-gedeclareerde anabole stoffen bevatte. Sindsdien zijn soortgelijke bevindingen herhaaldelijk gerapporteerd. In Nederland biedt het NZVT een lijst van getoetste supplementbatches.
- Controleer elk geneesmiddel met de zoekfunctie van de Dopingautoriteit voordat u het gebruikt.
- Vraag bij medische noodzaak tijdig een dispensatie (TUE) aan.
- Gebruik alleen supplementen met een NZVT-keurmerk.
- Houd rekening met de jaarlijkse wijzigingen van de lijst per 1 januari.
De WADA-lijst is geen handleiding over wat wel “veilig” of “ondetecteerbaar” is. Ze is bedoeld om eerlijke competitie en de gezondheid van sporters te beschermen. Middelen die erop staan, brengen vaak aanzienlijke gezondheidsrisico’s met zich mee, los van de sportieve sanctie.
Conclusies van de redactie
De WADA-lijst bestaat uit duidelijk afgebakende categorieën: stoffen en methoden die altijd verboden zijn (S0–S5, M1–M3), stoffen die alleen binnen wedstrijden verboden zijn (S6–S9) en bètablokkers in specifieke sporten (P1).
Wie de structuur kent, begrijpt waarom bijvoorbeeld een astma-inhaler binnen grenzen mag, een prednisontablet tijdens een wedstrijd niet, en waarom CBD wel maar THC niet is toegestaan.
Door de strikte aansprakelijkheid is voorzichtigheid geboden met geneesmiddelen en supplementen. Controleer, vraag een TUE aan waar nodig en gebruik NZVT-geteste producten.
Verder lezen: hoe een dispensatieaanvraag werkt, het risico van besmette supplementen en medicijnen meenemen over de grens.
Literatuur
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021.
- World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List: International Standard. Montreal: WADA; 2026.
- World Anti-Doping Agency. International Standard for Therapeutic Use Exemptions. Montreal: WADA.
- Mazzoni I, Barroso O, Rabin O. The List of Prohibited Substances and Methods in Sport: structure and review process by the World Anti-Doping Agency. J Anal Toxicol. 2011;35(9):608–612.
- Geyer H, Parr MK, Mareck U, et al. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids: results of an international study. Int J Sports Med. 2004;25(2):124–129.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
