Medicijnen meenemen over de grens: de regels

Een trainingskamp in Spanje, een wedstrijd in de VS of een vakantie in Azië: wie medicijnen gebruikt, moet weten wat er mag aan de grens. De redactie zet de regels voor reizigers vanuit Nederland overzichtelijk op een rij, met extra aandacht voor sporters.

Waarom medicijnen op reis aandacht vragen

Wie op trainingskamp gaat, een marathon in het buitenland loopt of op vakantie vertrekt, neemt vaak medicijnen mee. Voor de meeste middelen, zoals pijnstillers zonder recept of een antibioticumkuur, is dat binnen Europa zelden een probleem. Toch kan het misgaan, zeker bij middelen die onder de Opiumwet vallen of die in het land van bestemming strenger worden behandeld dan in Nederland.

Elk land bepaalt zelf welke geneesmiddelen worden toegelaten en onder welke voorwaarden. Een middel dat in Nederland gewoon op recept verkrijgbaar is, kan elders als verdovend middel gelden of zelfs volledig verboden zijn. Bekende voorbeelden zijn sterke pijnstillers, slaap- en kalmeringsmiddelen en middelen tegen ADHD.

Voor sporters speelt nog een tweede laag: de dopingregels. Een geneesmiddel dat legaal mag worden meegenomen, kan op de WADA-lijst staan. Dan is er naast de juiste reisdocumenten ook een dispensatie nodig.

In dit artikel zet de redactie de belangrijkste regels op een rij, met de nadruk op reizen vanuit Nederland. De informatie is algemeen; regels veranderen, dus controleer altijd de actuele situatie voor uw bestemming.

Opiumwetmiddelen: Schengenverklaring en Engelstalige verklaring

De Opiumwet onderscheidt middelen op lijst I (onder meer morfine, oxycodon, methylfenidaat) en lijst II (onder meer veel benzodiazepinen en cannabis). Binnen het Schengengebied kunt u deze middelen voor maximaal dertig dagen meenemen met een Schengenverklaring. Die wordt ingevuld door de voorschrijvend arts of apotheker en gewaarmerkt door het CAK.

Reist u buiten het Schengengebied, dan is in plaats daarvan een Engelstalige medische verklaring nodig, die eveneens via het CAK wordt geregeld. Voor sommige landen moet die verklaring daarnaast worden gelegaliseerd. Vraag de verklaring ruim op tijd aan: de verwerking kan enkele weken duren.

Daarnaast hebben veel landen eigen regels over maximale hoeveelheden of vereisen ze vooraf toestemming van de nationale gezondheidsautoriteit. De ambassade of het consulaat van het land van bestemming kan daarover uitsluitsel geven.

Praktische regels voor elke reis

Een paar praktische gewoontes voorkomen de meeste problemen bij de douane. Ze kosten weinig tijd en geven duidelijkheid als er vragen worden gesteld.

1. Neem medicijnen mee in de originele verpakking met apothekersetiket.
2. Neem een kopie van het recept of een medicijnpaspoort mee, bij voorkeur in het Engels.
3. Neem niet meer mee dan nodig voor de reis, met een kleine reserve voor vertraging.
4. Bewaar medicijnen in de handbagage, zodat ze bij verloren bagage niet zoekraken.
5. Gebruikt u naalden of injecties, zoals insuline, neem dan een artsverklaring mee voor de beveiliging.
6. Check de regels van tussenstops en transitlanden, niet alleen van de eindbestemming.

Voor vloeistoffen in de handbagage gelden uitzonderingen voor medicijnen, maar de beveiliging mag om bewijs vragen. Een verklaring van de arts helpt dan.

Let ook op temperatuurgevoelige middelen. Een koeltasje met koelelementen is meestal toegestaan, maar meld het bij de controle.

Een medicijnpaspoort kunt u gratis bij uw apotheek opvragen. Het geeft een overzicht van uw medicatie met werkzame stoffen, wat in het buitenland nuttig is omdat merknamen daar vaak anders zijn.

Hormonen, anabolen en strengere landen

Anabole steroïden, groeihormoon en andere hormonen zijn in Nederland receptgeneesmiddelen. Zonder geldig recept en medische indicatie is invoer door particulieren niet toegestaan; de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de douane handhaven hierop. Ook bestellen via internet uit het buitenland valt onder invoer.

In andere landen zijn de regels vaak strenger. In het Verenigd Koninkrijk vallen anabole steroïden onder de Misuse of Drugs Act, in de Verenigde Staten onder de Controlled Substances Act. In sommige landen in Azië en het Midden-Oosten kunnen ook gewone receptmiddelen tot ernstige strafrechtelijke gevolgen leiden.

Ook “onschuldige” sportsupplementen kunnen elders anders worden beoordeeld. Producten met DMAA, hoge doses cafeïne of bepaalde kruidenextracten zijn in sommige landen verboden.

De redactie benadrukt: deze informatie is bedoeld om legaal en veilig te reizen met voorgeschreven medicatie. Wie middelen zonder medische indicatie over de grens neemt, loopt juridische en gezondheidsrisico’s waar geen papierwerk iets aan verandert.

Sporters: douane en dopingregels apart regelen

Voor sporters die onder dopingcontrole vallen, is reisdocumentatie nog maar de helft van het verhaal. Staat een geneesmiddel op de WADA-lijst, dan is een dispensatie (Therapeutic Use Exemption, TUE) nodig. In Nederland vraagt u die aan bij de Dopingautoriteit; internationale sporters soms bij hun internationale federatie.

Een TUE regelt alleen het gebruik in de sport. Ze is geen document voor de douane. Omgekeerd beschermt een Schengenverklaring u niet tegen een positieve dopingtest. Beide trajecten moeten dus apart worden geregeld.

Koop tijdens de reis bij voorkeur geen nieuwe geneesmiddelen of supplementen. Samenstellingen verschillen per land; een verkoudheidsmiddel kan daar een stimulerend middel bevatten dat in Nederland niet in dat product zit. De Dopingautoriteit biedt hulpmiddelen om geneesmiddelen te controleren.

Plan bovendien vooruit voor tijdzones: wie dagelijks medicatie op een vast tijdstip neemt, zoals insuline of schildklierhormoon, bespreekt met arts of apotheker hoe het schema bij een grote tijdsverschuiving wordt aangepast.

Conclusies van de redactie

Met de meeste geneesmiddelen reist u zonder problemen, mits u ze in de originele verpakking en met een recept of medicijnpaspoort meeneemt.

Voor middelen onder de Opiumwet is een Schengenverklaring of Engelstalige verklaring via het CAK nodig. Controleer daarnaast de regels van het land van bestemming en eventuele transitlanden.

Hormonen en anabole steroïden zonder medische indicatie mogen niet worden ingevoerd en worden in veel landen streng bestraft. Sporters regelen naast de reisdocumenten tijdig een TUE als dat nodig is.

Lees ook onze artikelen over de aanvraag van een dispensatie, over de categorieën van de WADA-lijst en over veilig gebruik van supplementen op reis.

Literatuur

1. Opiumwet. Wet van 12 mei 1928, houdende bepalingen nopens het opium en andere verdovende middelen. Staatsblad 1928, 167.
2. Overeenkomst ter uitvoering van het tussen de regeringen van de staten van de Benelux Economische Unie, de Bondsrepubliek Duitsland en de Franse Republiek op 14 juni 1985 gesloten akkoord betreffende de geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke grenzen (Schengenuitvoeringsovereenkomst), art. 75. Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen. 2000;L 239:19–62.
3. Geneesmiddelenwet. Wet van 8 februari 2007, houdende nieuwe regels inzake geneesmiddelen.
4. International Narcotics Control Board. Guidelines for national regulations concerning travellers under treatment with internationally controlled drugs. Vienna: INCB.
5. World Anti-Doping Agency. International Standard for Therapeutic Use Exemptions. Montreal: WADA.
6. World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021.