Tribulus: wat is het en hoe werkt het?
Tribulus terrestris is een van de bekendste kruiden in het segment “natuurlijke testosteronboosters”. De verwachtingen zijn hoog, het onderzoek is nuchterder. De redactie zet uiteen wat de plant is, hoe ze zou werken en wat studies werkelijk laten zien.
Wat is Tribulus terrestris?
Tribulus terrestris, in het Nederlands ook wel grote driedoorn genoemd, is een kruipende plant uit warme, droge gebieden in Zuid-Europa, Azië en Afrika. De stekelige vruchten hebben de plant de Engelse bijnaam “puncture vine” opgeleverd. In de Ayurveda en de traditionele Chinese geneeskunde wordt de plant al eeuwen gebruikt, onder meer bij urinewegklachten en als middel voor het libido.
In de krachtsport werd tribulus populair in de jaren negentig, toen het via Oost-Europese atleten bekend raakte als een natuurlijke “testosteronbooster”. Sindsdien staat het in talloze producten, vaak in combinatie met zink, fenegriek of maca.
De werkzame stoffen zijn vooral steroïdale saponinen, waarvan protodioscine de bekendste is. Het gehalte daarvan verschilt sterk afhankelijk van het plantendeel, de herkomst en de extractiemethode. Bulgaarse en Oost-Europese extracten bevatten doorgaans meer protodioscine dan bijvoorbeeld Indiase.
Die variatie maakt onderzoek lastig: twee studies met “tribulus” kunnen in feite met heel verschillende producten zijn uitgevoerd.
Het veronderstelde werkingsmechanisme
Het populaire verhaal is dat tribulus de hypofyse aanzet tot meer luteïniserend hormoon (LH), waardoor de testes meer testosteron maken. Dit mechanisme is vooral gebaseerd op dierstudies, waarin bij ratten, konijnen en primaten soms stijgingen van androgenen werden gezien na toediening van extracten.
Daarnaast wordt gesuggereerd dat protodioscine wordt omgezet in DHEA of de gevoeligheid van androgeenreceptoren beïnvloedt. Ook de verwijdende werking op bloedvaten via stikstofmonoxide wordt genoemd, als verklaring voor effecten op het erectiele vermogen.
Bij gezonde mannen is het hormonale effect echter niet aangetoond. Neychev en Mitev gaven jonge mannen vier weken een tribulusextract en vonden geen verschil in testosteron, androsteendion of LH ten opzichte van placebo.
Een systematische review van Qureshi en collega’s concludeerde dat tribulus bij mensen geen consistente verhoging van testosteron geeft. Effecten die in dieren werden gezien, kwamen vooral voor bij dieren met een verstoorde hormoonhuishouding.
Kracht en spiermassa: wat zeggen studies?
Voor sporters is de hamvraag of tribulus kracht of spiermassa vergroot. Antonio en collega’s onderzochten getrainde mannen gedurende acht weken en vonden geen verschil in lichaamssamenstelling of kracht ten opzichte van placebo.
Rogerson en collega’s volgden professionele rugbyspelers in de voorbereiding op het seizoen. Na vijf weken tribulus waren kracht en vetvrije massa in beide groepen gestegen, maar zonder verschil tussen tribulus en placebo. Het trainingsprogramma deed het werk, niet het kruid.
Pokrywka en collega’s bespraken in een overzicht het gebruik van tribulus door sporters en kwamen tot dezelfde conclusie: er is geen overtuigend bewijs voor een prestatieverhogend of anabool effect.
De redactie vat het samen: als middel voor spiermassa of kracht is tribulus niet onderbouwd. Wie op dat vlak resultaat zoekt, haalt meer uit training, voldoende eiwit en goede slaap.
We lichten ook anabole steroiden kopen nederland uit.
Libido en dosering in onderzoek
Het enige terrein waar enige onderbouwing bestaat, is libido en seksuele tevredenheid. Enkele gerandomiseerde studies bij mannen met erectiestoornissen en bij vrouwen met verminderd seksueel verlangen vonden een verbetering in vragenlijstscores ten opzichte van placebo.
Deze effecten treden op zonder duidelijke verandering in testosteron. Dat suggereert dat tribulus, als het werkt, via een ander mechanisme werkt dan het hormonale verhaal uit de marketing.
| Toepassing | Belangrijkste bevinding | Oordeel |
|---|---|---|
| Testosteron bij gezonde mannen | Geen stijging in placebogecontroleerde studies | Niet onderbouwd |
| Kracht en spiermassa | Geen verschil met placebo | Niet onderbouwd |
| Libido en seksuele functie | Kleine verbeteringen in enkele studies | Mogelijk, beperkt bewijs |
| Traditionele toepassingen | Vooral dier- en laboratoriumdata | Onvoldoende bewijs |
In studies werden doorgaans extracten gebruikt in hoeveelheden van enkele honderden milligrammen tot ruim een gram per dag, gestandaardiseerd op saponinen. Vergelijk het etiket daarom op het gehalte saponinen of protodioscine, niet alleen op het gewicht van het extract.
Veiligheid en dopingrisico
In korte studies werd tribulus meestal goed verdragen. Gemelde bijwerkingen zijn maagklachten, misselijkheid en slaapproblemen. In de medische literatuur zijn enkele casusbeschrijvingen verschenen van lever- of nierproblemen bij gebruikers van tribulusproducten, maar een oorzakelijk verband is niet altijd vast te stellen.
Tribulus kan in theorie de bloedsuikerspiegel en bloeddruk beïnvloeden. Mensen met diabetes, hoge bloeddruk of die lithium gebruiken, overleggen best eerst met een arts. Bij zwangerschap wordt het afgeraden, omdat dierstudies zorgen gaven over de foetale ontwikkeling.
Tribulus zelf staat niet op de WADA-lijst. Het grootste risico voor wedstrijdsporters is besmetting: juist “testosteronboosters” worden in internationaal onderzoek relatief vaak verontreinigd aangetroffen met anabole steroïden of prohormonen. De Dopingautoriteit raadt sporters aan alleen NZVT-geteste supplementen te gebruiken.
- Kies een product met vermeld saponinegehalte.
- Vermijd “boosters” met lange, onduidelijke ingrediëntenlijsten.
- Stop bij buikpijn, donkere urine of gele verkleuring en raadpleeg een arts.
- Laat bij klachten van een laag libido of vermoeidheid eerst bloedwaarden bepalen.
Conclusies van de redactie
Tribulus terrestris is een traditioneel kruid dat in de sportwereld vooral wordt verkocht als testosteronbooster. Dat imago wordt door placebogecontroleerde studies bij gezonde mannen niet bevestigd.
Er is beperkt bewijs voor een effect op libido en seksuele tevredenheid, maar niet voor meer kracht of spiermassa.
Het grootste praktische risico voor sporters ligt in vervuilde combinatieproducten. Kies dus kritisch, of laat het weg als uw doel spieropbouw is.
Gerelateerde onderwerpen die de redactie aanraadt: hoe testosteron in het bloed wordt gemeten, fenegriek en ashwagandha als kruidensupplementen, en de risico’s van besmette supplementen.
Literatuur
- Neychev VK, Mitev VI. The aphrodisiac herb Tribulus terrestris does not influence the androgen production in young men. J Ethnopharmacol. 2005;101(1–3):319–323.
- Antonio J, Uelmen J, Rodriguez R, Earnest C. The effects of Tribulus terrestris on body composition and exercise performance in resistance-trained males. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2000;10(2):208–215.
- Rogerson S, Riches CJ, Jennings C, et al. The effect of five weeks of Tribulus terrestris supplementation on muscle strength and body composition during preseason training in elite rugby league players. J Strength Cond Res. 2007;21(2):348–353.
- Qureshi A, Naughton DP, Petroczi A. A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. J Diet Suppl. 2014;11(1):64–79.
- Pokrywka A, Obmiński Z, Malczewska-Lenczowska J, et al. Insights into supplements with Tribulus terrestris used by athletes. J Hum Kinet. 2014;41:99–105.
- Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
